Từ cậu bé lớn lên cùng những con tò he ở Xuân La đến người bền bỉ tìm hướng đi mới cho nghề truyền thống, Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Văn Thành vẫn bền bỉ với mong muốn đưa tò he vượt ra khỏi không gian làng nghề, tiếp cận nhiều hơn với công chúng trong đời sống hiện đại. Sắp tới, ông sẽ tiếp tục gặp gỡ công chúng trẻ tại một hoạt động trải nghiệm thực tế với tên gọi “Tò He Ngựa Hé” do nhóm sinh viên Đại học Kinh tế Quốc dân tổ chức ở Hà Nội.

Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Văn Thành

Sinh ra tại làng Xuân La, Phú Xuyên, Hà Nội, Nguyễn Văn Thành sớm làm quen với nghề nặn tò he của quê hương. Từ năm 3 tuổi, ông đã có thể tự tay tạo hình những chiếc bánh chim cò đơn giản. Khi trở thành sinh viên, ông vẫn tranh thủ thời gian mang dụng cụ ra công viên để nặn và bán tò he. Sau khi hoàn thành việc học, ông trở về quê, tiếp tục theo đuổi công việc đã gắn bó từ thuở nhỏ.

Với ông Thành, tò he không đơn thuần là một món đồ chơi dân gian mà còn là nghề truyền thống gắn với đời sống văn hóa của người dân Xuân La. Tuy nhiên, trước sự thay đổi của thị hiếu và sự xuất hiện ngày càng phổ biến của các loại đồ chơi hiện đại, nghề nặn tò he từng trải qua giai đoạn khó khăn, nhiều người phải rời nghề để tìm kế sinh nhai khác. Để duy trì nghề, theo ông, chỉ giữ cách làm cũ là chưa đủ; tò he cần có thêm cơ hội hiện diện trong đời sống đương đại.

Gắn kết những người cùng tâm huyết với nghề

Tháng 6/2009, Nguyễn Văn Thành khởi xướng thành lập Câu lạc bộ tò he Xuân La, tạo điều kiện để những người cùng gắn bó với nghề có thể gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm và tìm hướng phát triển chung. Trong bối cảnh nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, việc kết nối những người có chung niềm say mê trở thành một cách để duy trì hoạt động làm nghề, đồng thời khuyến khích các ý tưởng đổi mới.

Từ nền tảng ấy, ông Thành tiếp tục tìm cách đưa tò he đến với những nhóm công chúng mới. Ông tham gia giảng dạy, hướng dẫn trải nghiệm nặn tò he tại các trường học, giúp học sinh, sinh viên có cơ hội trực tiếp tìm hiểu nguyên liệu và kỹ thuật tạo hình. Thay vì chỉ quan sát sản phẩm hoàn thiện, người học được tự tay thực hành, qua đó hiểu hơn về sự khéo léo và công sức đằng sau một tác phẩm tò he.

Ông Nguyễn Văn Thành hướng dẫn các em học sinh nặn tò he

Không dừng lại ở hoạt động truyền dạy trong nước, ông còn đưa tò he đến các chương trình giao lưu văn hóa quốc tế. Chuyến tham gia hoạt động giao lưu văn hóa tại Thái Lan năm 2012 là một trong những dấu mốc đáng chú ý, mở rộng góc nhìn của ông về khả năng giới thiệu nghề truyền thống Việt Nam tới bạn bè nước ngoài. Cùng với đó, những hướng phát triển sản phẩm và hình thức trưng bày mới cũng được nghiên cứu nhằm giúp tò he thích ứng với nhu cầu thưởng thức đa dạng hơn.

Những nỗ lực trong quá trình gìn giữ và phát huy nghề truyền thống được ghi nhận qua các danh hiệu mà ông nhận được, gồm Nghệ nhân Hà Nội năm 2014, Nghệ nhân Ưu tú năm 2015 và Nghệ nhân Nhân dân năm 2022. Tuy nhiên, với hành trình của một người nhiều năm gắn bó với tò he, giá trị của những ghi nhận ấy còn nằm ở việc nghề được tiếp tục thực hành, truyền dạy và có thêm cơ hội tiếp cận các thế hệ kế tiếp.

Ông Nguyễn Văn Thành và hoạt động giao lưu văn hóa tại Thái Lan

Để tò he tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay

Việc bảo tồn một nghề truyền thống không chỉ phụ thuộc vào những người trực tiếp làm nghề, mà còn cần sự quan tâm của cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Khi tò he xuất hiện trong lớp học, các buổi trải nghiệm hay không gian giao lưu văn hóa, người trẻ có thêm cơ hội tiếp cận di sản bằng chính trải nghiệm của mình. Từ đó, việc gìn giữ văn hóa không còn là một khái niệm xa vời mà trở thành hoạt động có thể bắt đầu từ những điều cụ thể.

Tinh thần ấy cũng được nối tiếp qua những sáng kiến đưa văn hóa dân gian đến gần hơn với sinh viên. Cuối tháng 10 này, nghệ nhân Nguyễn Văn Thành sẽ góp mặt tại “Tò He Ngựa Hé”, workshop về nghệ thuật nặn tò he do nhóm sinh viên Trường Đại học Kinh tế Quốc dân tổ chức. Sự tham gia của ông tạo cơ hội để người trẻ tiếp xúc trực tiếp với một nghệ nhân nhiều năm gắn bó với nghề, đồng thời tìm hiểu thêm về loại hình thủ công truyền thống từ chính quá trình thực hành.

Sự kiện Tò He Ngựa Hé do nhóm sinh viên Đại học Kinh tế Quốc dân tổ chức

Chương trình diễn ra từ 14h đến 17h ngày 25/10/2026 tại Xưởng Cafe, số 459C Bạch Mai, Hà Nội. Thông qua hoạt động trải nghiệm nặn tò he, Tò He Ngựa Hé hướng đến việc tạo ra một không gian để người tham gia tìm hiểu và thực hành nghệ thuật dân gian theo cách gần gũi với đời sống hiện nay.

Từ làng nghề Xuân La đến những không gian trải nghiệm dành cho người trẻ, hành trình của tò he cho thấy giá trị truyền thống có thể tiếp tục được gìn giữ khi được trao cơ hội hiện diện trong cuộc sống. Bên cạnh những nỗ lực bền bỉ của các nghệ nhân như Nguyễn Văn Thành, sự quan tâm và chủ động tìm hiểu của thế hệ trẻ cũng góp phần tạo nên những cơ hội mới để nghề nặn tò he được tiếp nối.